Civanperçemi Çayı Nasıl Demlenir? Hazırlama ve Saklama

Civanperçemi (Achillea millefolium), Türkiye'nin birçok bölgesinde doğal olarak yetişen bir bitkidir. Kurutulmuş çiçekli dalları geleneksel olarak infüzyon biçiminde hazırlanır. Bu yazıda demleme ve saklama adımlarını ele alıyoruz. Yayındaki seçenekler bitkisel ürünler kategorimizde yer alır.

Bitkinin hangi kısmı kullanılır?

İnfüzyonda kullanılan kısım, çiçekli dalların üst bölümüdür. Botanik literatürde bu kısım "herba" olarak anılır ve çiçek, yaprak ve ince sapı kapsar.

Kalın ve odunsu sap kısımları kullanılmaz. Bu kısımlar aromayı taşımaz ve demlemeye acılık verebilir.

Bitki çok yıllıktır ve aynı alanda yıllarca sürebilir. Bu özellik, bilinen bir alandan her yıl hasat yapılabilmesini sağlar.

Çiçekler beyaz ya da açık pembe renkli, yassı şemsiye biçiminde kümeler oluşturur. Yapraklar ince ince bölünmüş, tüy görünümündedir.

Yaprakların bu ince bölünmüş yapısı bitkinin tür adındaki millefolium yani "bin yapraklı" ifadesinin kaynağıdır. Bu görünüm türü ayırt etmeye yarayan en belirgin özelliktir.

Hasat zamanı ve toplama

Hasat, çiçeklerin tam açtığı dönemde yapılır. Bu dönem çoğu bölgede yaz aylarına denk gelir.

Toplama sabah çiy kalktıktan sonra yapılır. Nemli toplanan bitki kuruma sırasında küflenmeye daha yatkındır.

Toplanan dallar gölgede taşınır. Sıcak araç içinde ya da kapalı poşette bekletilen bitki kısa sürede terleyerek bozulmaya başlar.

Yol kenarları ve tarım ilacı kullanılan alanlar toplama için uygun değildir. Temiz ve bilinen alanlardan toplama, kurutulmuş ürünün niteliğini belirler.

Toplama sırasında bitkinin kökü sökülmez. Dalların üst kısmı makasla kesilir; böylece bitki gelecek sezon yeniden sürebilir.

Kurutma nasıl yapılır?

Toplanan dallar küçük demetler hâlinde bağlanır ve baş aşağı asılarak kurutulur. Asma yeri gölgeli, serin ve hava akımı olan bir alan olmalıdır.

Doğrudan güneş altında kurutma renk ve aroma kaybına yol açar. Kurutma birkaç gün ile iki hafta arasında sürebilir.

Demetler birbirine değmeyecek aralıklarla asılır. Sıkışık asılan demetlerin iç kısmı geç kurur ve küflenme riski artar.

Yapraklar elde ufalandığında kuruma tamamlanmış sayılır. Bükülüp kırılmayan saplar, henüz nem taşıdığını gösterir.

Kurutulan demetler tozdan korunmak için ince bir bez ya da kâğıt torbayla örtülebilir. Örtü hava geçirir nitelikte olmalıdır; naylon kullanılmaz.

Demleme için gereken miktar

Bir bardak için genellikle bir tatlı kaşığı kurutulmuş bitki kullanılır. Taze bitki kullanılıyorsa miktar iki katına çıkarılır; taze bitki su içerir ve daha hafiftir.

Miktarın artırılması demlemeyi güçlendirmez, acılaştırır. Tat dengesini bozmamak için ölçülü davranmak önerilir.

Ölçüyü kaşıkla almak tekrarlanabilirlik sağlar. Aynı miktarla hazırlanan demlemelerin tadı birbirine yakın çıkar.

Bardak hacmi de sonucu etkiler. Aynı miktar bitki, daha büyük bir bardakta daha açık bir demleme verir.

Kurutulmuş bitki kullanılmadan önce elde hafifçe ufalanabilir. Bu adım, suyla temas eden yüzeyi artırır.

Toz hâline getirmek gerekmez. Çok ince öğütülmüş bitki süzgeçten geçer ve bardağın dibinde tortu bırakır.

Su sıcaklığı ve demleme süresi

Su kaynatılır ve kısa süre dinlendirilir. Kaynar suyun doğrudan dökülmesi yerine birkaç saniye beklenmesi, uçucu bileşenlerin daha az kaybolmasını sağlar.

Demleme süresi beş ile on dakika arasındadır. Sürenin uzatılması acılığı artırır ve tadı ağırlaştırır.

Demleme sırasında kabın üzeri kapatılır. Kapak, buharla birlikte yükselen aromatik bileşenlerin yoğunlaşarak geri dönmesini sağlar.

Süre dolduğunda süzülür. Cam demlik kullanılıyorsa bitkinin suda açılması ve rengin oturması gözle izlenebilir.

Metal süzgeç yerine ince gözenekli bir süzgeç tercih edilir. Böylece küçük parçalar bardağa geçmez ve tat daha temiz kalır.

Servis ve tat dengesi

İnfüzyon sıcak olarak içilir. Soğuduğunda tadı belirgin biçimde değişir; bu nedenle demlenen miktarın tüketilecek kadar hazırlanması önerilir.

Tat dengesi için az miktarda limon kabuğu ya da bal eklenebilir. Eklenen malzemeler bitkinin kendi aromasını baskılamayacak ölçüde tutulur.

Bekletilen infüzyon tekrar ısıtılmaz. Uzun bekleyen hazırlıklar tazeliğini kaybeder ve tadı bozulur.

Aynı bitkiyle ikinci kez demleme yapılabilir ancak tat belirgin biçimde zayıflar. İlk demlemede aroma büyük ölçüde suya geçmiş olur.

Kurutulmuş bitki nasıl saklanır?

Kurutulmuş civanperçemi hava almayan cam kavanozda saklanır. Kavanoz serin, kuru ve doğrudan ışık almayan bir yerde tutulur.

Kavanoza etiket yapıştırmak pratik bir yöntemdir. Bitkinin adı ve kurutma tarihi yazıldığında, ne kadar süredir saklandığı izlenebilir.

Kavanoz mutfakta ocak ve fırın yakınında tutulmaz. Isı, kurutulmuş bitkilerdeki aromatik bileşenlerin kaybını hızlandırır.

Koyu renkli cam kavanozlar ışığı daha iyi keser. Şeffaf kavanoz kullanılıyorsa dolap içinde saklamak yeterli olur.

Kavanoz her kullanımdan sonra hemen kapatılır. Uzun süre açık bırakılan kavanozda nem birikir ve içerik topaklanabilir.

Kavanozdan alım için kuru bir kaşık kullanılır. Islak kaşık kavanoza nem taşır ve saklanan bitkinin bozulmasını hızlandırır.

Küçük kavanozlarda saklamak da bir yöntemdir. Böylece kullanılan kavanoz sık açılırken, geri kalan miktar kapalı kalmaya devam eder.

Aroma zamanla azalır. Bir yılı aşan saklamalarda koku ve tat belirgin biçimde zayıflar; yeni hasatla tazelemek gerekir.

Naylon poşette saklama önerilmez. Poşet içinde biriken nem, kurutulmuş bitkide küflenmeye yol açabilir.

Takviye ürünlerinde civanperçemi

Civanperçemi takviye edici gıdalarda çoğunlukla ekstre biçiminde ve kompleks formüllerin içinde bulunur. Ekstre, kurutulmuş bitkiden çözücü yardımıyla elde edilir.

Cüce palmiye, ardıç, dikenli incir, aynısafa ve peryavşan otu ile birlikte formüle edilen ürünlerde civanperçemi bir bileşen olarak listelenir.

Çoklu kutu seçenekli ürünlerde de aynı bileşen listesi geçerlidir.

Ekstre biçimindeki bileşen ile evde demlenen kurutulmuş bitki aynı ürün değildir. Ekstre yoğunlaştırılmıştır ve porsiyonu etiketle belirlenir. Tablet formundaki ürünlerde porsiyon adet üzerinden verilir.

Etikette hangi satırlar okunur?

Bitkisel bileşen içeren ürünlerde ilk bakılacak satır kullanılan bitki kısmıdır. İkinci satır bileşenin porsiyon başına miktarıdır.

Üçüncü satır bileşenin ekstre mi toz mu olduğudur; ikisi aynı ağırlıkta farklı yoğunlukta bileşen taşır. Dördüncü satır porsiyon büyüklüğüdür.

Kompleks ürünlerde bileşenler azalan miktar sırasına göre listelenir.

Listenin başındaki bitki, formülde en yüksek miktarda bulunan bileşendir. Bu sıralama, ürünün hangi bitki etrafında kurulduğunu gösterir. Balık yağı gibi diğer gruplarda da bileşen listesi aynı mantıkla okunur.

Kimler için uygun değildir?

Bitkisel hazırlıklar hamilelik ve emzirme döneminde, ilaç kullanılan durumlarda doktora danışılarak değerlendirilir. Bu uyarı takviye ürünlerinin etiketinde yer alır.

Papatyagiller familyasına duyarlılığı olduğunu bilenlerin dikkatli olması önerilir; civanperçemi de bu familyadandır.

Mevzuat açısından ne bilinmeli?

Takviye edici gıdalarda hastalık önleme, tedavi etme veya iyileştirici etki yönünde ifade kullanılamaz. Bitkisel bileşenler için de bu kural aynen geçerlidir.

Ürünün Bakanlık kayıt numarası etikette bulunur ve e-Devlet takviye edici gıda sorgulama hizmetinden doğrulanabilir. Diğer gruplar için vitamin, mineral ve tüm ürünler sayfalarına bakabilirsiniz.