Folik Asit Nedir, Folat ile Arasındaki Fark Ne?

Folik asit ve folat etiketlerde sıkça yan yana görülen iki addır. Aynı vitamini işaret ederler ama aynı şeyi anlatmazlar. Bu yazıda aradaki farkı ve etikette hangi satırların okunacağını ele alıyoruz. Yayındaki seçenekler vitamin kategorimizde listelenir.

Folat ve folik asit ne demek?

Folat, B9 vitamini olarak bilinen grubun genel adıdır. Bu grup, gıdalarda doğal olarak bulunan farklı biçimleri kapsar.

Folik asit ise bu grubun sentetik biçimidir. Takviyelerde ve zenginleştirilmiş gıdalarda kullanılan form budur.

Folat adı, yaprak anlamına gelen Latince "folium" kelimesinden gelir. Bu ad, vitaminin ilk olarak yeşil yapraklardan elde edilmesiyle ilişkilidir.

Etikette "folik asit" ya da "folat" yazması ürünün hangi formu içerdiğini gösterir. Bu satır bileşenler listesinde bulunur.

B9 numarası da bazı etiketlerde geçer. Bu numara, vitaminin B grubu içindeki sırasını belirtir.

Gıda etiketlerinde ise genellikle "folik asit" ifadesi kullanılır. Zenginleştirilmiş un ve tahıl ürünlerinde bu ad görülebilir.

Kimyasal fark neye dayanır?

Folik asit tam okside yapıdadır ve tek bir glutamat kalıntısı taşır. Bu yapı onu kararlı bir bileşen haline getirir.

Kimyasal adı pteroilglutamik asit biçiminde yazılır. Bu ad bazı etiketlerde parantez içinde geçebilir.

Gıdalardaki doğal folatlar ise çoğunlukla birden fazla glutamat kalıntısı taşır. Bu biçimler ısıya ve depolamaya daha duyarlıdır.

Kararlılık farkı, takviyelerde folik asidin tercih edilmesinin başlıca nedenidir. Sentetik form raf ömrü boyunca daha az değişir.

Zenginleştirilmiş gıdalarda da aynı nedenle folik asit kullanılır. Üretim ve depolama koşulları bu tercihi belirler.

Folik asidin tek bileşen olarak sunulduğu ürünlerde bileşenler listesi kısadır ve form doğrudan görünür.

Metilfolat ne anlama gelir?

Metilfolat, etiketlerde 5-MTHF kısaltmasıyla da geçen bir formdur. Tam adı 5-metiltetrahidrofolat biçiminde yazılır.

Bu form, doğal folatların vücutta bulunan biçimlerinden birine karşılık gelir. Takviyelerde ayrıca üretilir.

Etikette tuz adıyla birlikte verilebilir. Kalsiyum tuzu bu grupta sık görülen bir biçimdir.

Metilfolat içeren ürünlerde miktar yine mikrogram cinsinden verilir. Bu değer folik asitli ürünlerle aynı ölçekte okunur.

Formun etikette belirtilmesi ürünü daha ayrıntılı tanımlar. Belirtilmemesi ise ürünü eksik kılmaz.

Metilfolatın ürün adında geçtiği seçeneklerde bu bilgi bileşim tablosunda görülür.

Etikette miktar nasıl yazar?

Folat miktarı mikrogram (mcg) cinsinden verilir. Miligram kullanılmaz, çünkü söz konusu miktarlar çok küçüktür.

Bazı etiketlerde "mcg DFE" ifadesi görülür. DFE, diyet folat eşdeğeri anlamına gelen bir hesaplama biçimidir.

Bu birim, gıdadaki doğal folat ile takviyedeki folik asidi ortak bir ölçeğe taşımak için kullanılır. Etikette bulunması bilgiyi ayrıntılandırır.

Türkiye'deki etiketlerde çoğunlukla düz mikrogram değeri verilir. İki ürün karşılaştırılırken aynı birimin kullanıldığından emin olunur.

Miktarın yanında yüzde olarak bir oran da yer alır. Bu oran, porsiyonun beslenme referans değerine göre karşılığını gösterir.

Referans değer yetişkinler için tanımlanmış ortak bir ölçüdür. Kişiye özel bir hedef değildir.

Yüzde satırı iki ürünü hızlı karşılaştırmak için pratik bir araçtır. Yine de porsiyon sayısıyla birlikte okunmalıdır.

Hangi ürünlerde bulunur?

Folat, tek bileşenli ürünlerde bulunabildiği gibi B kompleks formüllerinde de yer alır. Multivitaminlerde de standart bileşenlerdendir.

Folik asit, biotin ve B12 vitamininin birlikte sunulduğu ürünlerde üç bileşen de ayrı satırlarda listelenir.

B12 ile birlikte sunulması sık görülen bir tercihtir. İki bileşenin bir arada bulunduğu seçeneklerde miktarlar ayrı ayrı okunur.

Karışım ürünlerinde tek bir bileşenin miktarı daha düşük olabilir. Tek bileşenli bir ürünle kıyaslama bu farkı gözeterek yapılır.

Multivitaminlerde folat miktarı bileşim tablosunda ayrı satırda verilir. Bu satır, ürün adında geçmese de mutlaka bulunur.

Aynı bileşen birden çok üründe bulunabilir. Bu durumda toplam günlük miktar hesaplanır.

Beslenmedeki kaynaklar

Folat koyu yeşil yapraklı sebzelerde bulunur. Ispanak, roka ve marul bu grupta anılan besinlerdir.

Baklagiller de folatın başlıca kaynakları arasındadır. Mercimek, nohut ve kuru fasulye bu gruptadır.

Kuşkonmaz, brokoli ve turunçgiller de folat içeriğiyle anılan besinlerdendir. Tam tahıl ürünleri de bu grupta sayılır.

Bazı ülkelerde un ve tahıl ürünleri folik asitle zenginleştirilir. Bu uygulama ülkeden ülkeye değişir.

Takviye edici gıdalar normal beslenmenin yerine geçmez. Bu ibare tüm etiketlerde bulunması gereken zorunlu bir uyarıdır.

Pişirme ve saklama folatı etkiler mi?

Doğal folatlar ısıya duyarlı bileşenlerdir. Uzun süreli pişirme ve suda haşlama miktarı değiştirebilir.

Buharda pişirme ve kısa süreli pişirme bu açıdan tercih edilen yöntemlerdir. Bu bilgi genel bir beslenme notudur.

Sebzelerin taze tüketilmesi de bu grupta sık verilen bir öneridir. Uzun süre bekletme içeriği etkileyebilir.

Haşlama suyunun yemekte kullanılması da önerilen yöntemlerdendir. Suya geçen bileşenler böylece yemekte kalır.

Takviye ürünlerinde ise etiketteki saklama talimatı geçerlidir. Serin, kuru ve ışıktan uzak ortam standart öneridir.

Porsiyon ve kutu hesabı

Bileşim tablosunun başlığında porsiyonun kaç tablet olduğu yazar. İki ürün ancak aynı porsiyon zemininde karşılaştırılabilir.

Kutudaki toplam adet günlük porsiyona bölününce ürünün kaç gün yeteceği bulunur. Maliyet kıyası bu süre üzerinden yapılır.

Çoklu paket seçeneklerinde toplam adet kutu sayısıyla çarpılır. Günlük porsiyon değişmediği için süre buna göre uzar.

Son kullanma tarihi de hesaba katılır. Uzun süre yetecek büyük kutularda tarihin kullanım süresini kapsaması gerekir.

Bileşenler listesinde başka ne bulunur?

Bağlayıcı, dolgu ve kaydırıcı maddeler bileşenler listesinde yer alır. Selüloz ve magnezyum stearat sık görülen adlardır.

Kapsül kabuğu bilgisi de aynı listede bulunur. Jelatin ya da bitkisel selüloz türevi kullanılmış olabilir.

Alerjen bilgisi vurgulanarak verilir. Bu satır ambalajın okunması gereken bölümlerindendir.

Aroma, tatlandırıcı ve renklendirici kullanıldıysa bu da listede geçer. Tercih bu satırlar okunarak yapılır.

Bu maddelerin listede bulunması tek başına bir olumsuzluk göstergesi değildir. Ürünün üretilebilmesi için kullanılırlar.

Tablet formundaki diğer vitamin ürünlerinde de bileşenler listesi aynı biçimde okunur.

Kimler doktora danışmalı?

Hamilelik ve emzirme döneminde ürün kullanılmadan önce doktora danışılır. Bu ibare etiketlerde zorunlu olarak bulunur.

Hastalık durumu bulunanlar ve ilaç kullananlar için de aynı uyarı geçerlidir. Bu grupta etiketin uyarı bölümü ayrıca okunur.

Birden fazla takviye birlikte kullanılıyorsa etiketler ayrı ayrı okunur. Aynı bileşenin iki üründe bulunması toplam miktarı değiştirir.

Ürün çocukların ulaşamayacağı yerde saklanır. Bu uyarı da zorunlu ibareler arasındadır.

Mevzuat ve doğrulama

Takviye edici gıdalarda hastalık önleme, tedavi etme veya iyileştirici etki yönünde ifade kullanılamaz. Vitamin ürünleri için de bu kural aynen geçerlidir.

Ürünün Bakanlık kayıt numarası etikette bulunur ve e-Devlet takviye edici gıda sorgulama hizmetinden doğrulanabilir.

Diğer gruplar için tüm ürünler sayfasına, mineral ve bitkisel ürünler kategorilerine bakabilirsiniz.